روشن است . 2 - در يك نگاهى اجمالى و كوتاه بر پيشينهء تاريخى ، اين پديدهء بزرگ دينى تشريعى ، به اين نتيجه سازنده و كارآمد رسيديم كه اين مسأله آنقدر با اهميت و سرنوشت‌ساز بوده كه اوقات گرانبهاى انديشوران بسيارى را در طول تاريخ ، به خود اختصاص داده و در سطح همهء اديان آسمانى ، جزو بزرگترين و داغترين مسائل مىباشد و از تراوشهاى فكرى پژوهشگران بزرگ عالم يك حجم بسيار وسيعى را از كتابخانه‌هاى عالم به خود اختصاص داده و صدها بلكه هزاران كتاب ، مقاله و . . در اين راستا به نگارش درآمده است ، و هنوز هم جاى بررسى و مطالعه مىباشد . 3 - در تعريف « نسخ » با نقد و بررسى نوشتارها و ديدگاههاى پژوهشگران دانشهاى قرآنى ، اصولى ، فقهى ، كلامى ، لغوى و . . . به اين نتيجه رسيديم كه « نسخ » در منظر شارع حكيم يك معناى كاملا و صددرصد مشخص تعريف شده داشته و آن عبارت بوده است از « برداشتن حكمى و جايگزين نمودن حكمى جديد متناسب با شرايط و مصالح بندگان ، از جانب خداوند كه به وسيلهء رسول خاتم - صلّى اللّه عليه و آله - اعلام گرديده است . بنابراين ، هيچ ربطى به ديگر عناوينى چون تخصيص ، تقييد ، متشابه و محكم و احكام موقت ندارد ، بلكه پديده‌اى است مشخص با چارچوب معين و در منظر صحابه و تابعين نيز هيچ‌گونه ترديدى نسبت بدان نبوده است . و در قرن چهارم براى نخستين بار ابو مسلم اصفهانى بر پايهء انگيزه‌هايى آن را طرح كرده است و مورد اعتراض همهء پژوهشگران اسلامى قرار گرفته است . 4 - از تعريف نسخ ، همچنين به اين نتيجه دست يافتيم كه نسخ تنها در احكام ( درونمايه ) آيات قرآن كريم واقع گرديده است نه در لفظ و تلاوت آن ، چرا كه اين خود مستلزم تحريف قرآن كريم است كه خود قرآن كريم ، وقوع هرگونه تحريف را در خود براى هميشه نفى كرده و دهها دليل از عقل و نقل نيز بر عدم وقوع تحريف در قرآن وجود دارد .